tìm hiểu bài thơ Tự tình của Hồ Xuân Hương

Bạn đang xem: tìm hiểu bài thơ Tự tình của Hồ Xuân Hương tại thptnguyenquannho.edu.vn

 

Văn mẫu tìm hiểu bài thơ Tự tình của Hồ Xuân Hương hay, tuyển chọn lựa 

I. Dàn ý tìm hiểu bài thơ Tự tình của Hồ Xuân Hương

1. Mở bài

Hồ Xuân Hương là nhà văn nổi tiếng của dân tộc Việt Nam, bà có rất nhiều tác phẩm nổi tiếng trong đó tác phẩm Tự Tình là một trong những tác phẩm hay, để lại nhiều xúc cảm cho người đọc.

2. Thân bài

Mở đầu bài thơ tác giả đã nói tới quang cảnh và không gian nhân vật trữ tình đang đứng đó là lúc đêm khuya, mọi vật đang chìm trong giấc mộng, con người đang say nồng trong cơn say.+ Không gian là tiếng trống canh dồn, lúc nửa đêm, mọi vật như đang chìm vào bóng đêm, văng vẳng, tiếng trống, trong không gian tĩnh mịch đó còn nổi tiếng trống làm lay động thêm âm thanh của tác phẩm.+ Trong không gian đó nhân vật đó có những tâm trạng: lẻ loi trơ trọi. bẽ bàng, trơ cái cái hồng nhan…(Còn tiếp)

>> Xem chi tiết Dàn ý tìm hiểu bài thơ Tự tình của Hồ Xuân Hương tại đây. 

II. Bài văn mẫu tìm hiểu bài thơ Tự tình của Hồ Xuân Hương

1. Bài mẫu tìm hiểu bài thơ Tự tình số 1

Trong hệ thống những bài thơ mang chứa tâm sự của Hồ Xuân Hương, “Tự tình” là một trong những bài thơ hay nhất. Bài thơ thể hiện nỗi buồn, nỗi đơn chiếc thấm thía của người yêu đời, tràn đầy sức sống nhưng gặp hoàn cảnh oái oăm, một con người luôn khát khao tình yêu nhưng chỉ gặp toàn dang dở, xấu số. Đó còn là sự xấu số của một ước mơ không thành.

Sinh ra và lớn lên trong một giai đoạn lịch sử đầy sóng gió (nửa cuối thế kỉ XVIII tới nửa đầu thế kỉ XIX), Hồ Xuân Hương là người chứng kiến và phần nào chịu tác động cái không khí sục sôi của phong trào quần chúng đòi quyền sống, quyền hạnh phúc cho con người. Không khí ấy tác động tới tâm hồn vốn thông minh và giàu lòng trắc ẩn của bà. Bà uy nghiêm, thức tỉnh, trằn trọc về đời mình, một thế cuộc lắm oái oăm, bạc phận: Lấy chồng hai lần, hai lần làm lẽ và hai lần chồng đều chết sớm. Điều đó, với bà là những biểu hiện cụ thể, đầy nước mắt của nỗi đau “hồng nhan bạc phận”. Mở đầu bài thơ “Tự tình”, tác giả gợi ra một khoảng thời gian, một góc không gian xao xác tiếng gà.

phan tich bai tho tu tinh cua ho xuan huong

Văn mẫu tìm hiểu bài thơ Tự tình của Hồ Xuân Hương

Đây là một thứ không gian, thời gian nghệ thuật được vận dụng làm nền cho sự thổ lộ tâm trạng tác giả: “Cảnh khuya văng vẳng trống canh dồn”. “Văng vẳng” chính là từ tượng thanh nhưng ở đây nó vừa biểu thị tâm trạng, không khí, cái không khí buồn vắng lặng của một người thao thức giữa đêm khuya thanh vắng. Câu thứ hai nhức nhối một tâm sự:

“Trơ cái hồng nhan với nước non”

Hay nhất của câu thơ thứ hai là từ “trơ”. Trơ là trơ trọi, đơn chiếc, lẻ loi. thi sĩ cảm nhận nỗi buồn hồng nhan. Một nỗi buồn “cụ thể” càng kinh khủng hơn khi cọ xát với toàn xã hội, toàn thế cuộc: “nước non”. Một nỗi buồn đè nặng lên tâm sự bà, lên số phận của người phụ nữ. Không chịu đựng nổi, bà muốn chống lại, thoát khỏi. “Chén rượu hương đưa” là một phương tiện. Không phải phương tiện duy nhất nhưng hầu như là cuối cùng cho một đè nén quá mức. Thế nhưng, thảm kịch vẫn cứ là thảm kịch:

“Chén rượu hương đưa say lại tỉnh”.

Câu thơ nữ sĩ gợi nhớ một câu thơ đầy trầm tư của Lí Bạch:

“sử dụng gươm chém nước, nước chẳng dứtUống rượu tiêu sầu, sầu vẫn sầu”

Bất lực, câu thơ chuyển sang một sự cám cảnh sinh tình. Hồ Xuân Hương nói:

“Vầng trăng bóng xế khuyết chưa tròn”

Trong ý kiến thẩm mĩ xưa, vầng trăng tượng trưng cho thế cuộc, tuổi tác của người phụ nữ. Câu “Vầng trăng bóng xế khuyết chưa tròn” vừa là một hình ảnh đẹp, có thực nhưng đượm buồn. Cái buồn của một “vằng trăng khuyết”. Đối với thơ xưa, cảnh là tình, cảnh trăng khuyết man mác, gợi nhớ thế cuộc bà. Trong “mời trầu ” bà đã ngụ ý suy nghĩ tương tự.

Sang câu 5, 6 tứ thơ như đột ngột chuyển biến. Sự cụ thể trong trình bày khiến việc tả cảnh trở nên tinh khiết. Một cảnh thực hoàn toàn:

“Xiên ngang mặt đất rêu từng đám,Đâm toạc chân trời đá mấy hồn”

Nghệ thuật đảo ngữ và đối tạo nên sự sinh động và cảnh đầy sức sống. Một sức sống nhờ tài quan sát của bà như quẫy đạp, cựa mình. Cảnh này chỉ có thể là cảnh của “Bà chúa thơ nôm” chứ không phải của người nào khác. Rõ ràng, dẫu đang rất buồn, rất đơn chiếc nhưng điều đó vẫn không suy giảm chất riêng của Hồ Xuân Hương. Bản lĩnh, sức sống mãnh liệt, sự khát khao với thế cuộc khiến cho dù lòng đầy cám cảnh bà vẫn nhìn cảnh vật với con mắt yêu đời, tha thiết, chứa chan sức sống. Đó là sự lí giải về những phản kháng, đối nghịch trong thực chất bà, tạo nên những vần thơ châm biếm đối lập. Vũ khí ấy hơn hẳn chén rượu “say rồi tỉnh”. Đó là phương tiện kì diệu nâng đỡ tâm hồn bà. Chỉ như thế mới có thể hiểu tâm trạng, tiếng thở dài của Hồ Xuân Hương, ở hai câu thơ kết:

“Ngán nỗi xuân đi, xuân lại lại,Mảnh tình san sẻ tí con con!”.

Yêu đời là thế, sức sống mãnh liệt là vậy mà thế cuộc riêng thì vẫn: “Xuân đi xuân lại lại.”, điệp từ chỉ cái vòng luẩn quẩn đáng ghét, vô vị của tháng ngày, thế cuộc. Điều này khiến bà không tránh khỏi một tiếng thở dài đau xót. Càng đau xót hơn khi giữa cái tuần hoàn thời gian ấy là một “mảnh tình” đang bị san đi, sẻ lại… chia xới. Đối với trái tim thiết tha với đời kia, điều đó như một vết thương, nhức nhối.

Người ta nói rằng thơ là tâm trạng, là một bức thông điệp thẩm mĩ. Đọc “Tự tình”, là thấu hiểu được tâm sự ẩn chứa thảm kịch của Hồ Xuân Hương. Là một tư cách luôn khát khao hạnh phúc, là một tâm hồn tràn đầy sức sống, yêu đời lại bắt gặp toàn những dở dang, xấu số, điều đó tạo nên trong thơ bà có khi là một tiếng thở dài. Một tiếng thở dài đáng quý của một người có hoài bão nhưng không thể thực hiện được, trách nhiệm là ở phía xã hội phong kiến, một xã hội mà hạnh phúc riêng đã đối lập thật gay gắt với cơ cấu xã hội chung. Trong chiều hướng ấy, “Tự tình” là một bài thơ đòi quyền hạnh phúc, một lời phản kháng độc đáo lại chứa chan tiếng nói bênh vực của người phụ nữ, tạo được sự thấu hiểu, đồng cảm với những hoàn cảnh oái oăm, trắc trở.

————- Hết bài 1 —————–

Trong chương trình Ngữ Văn 11 chúng ta sẽ được học nhiều tác phẩm thơ, văn hay như Thương Vợ, Bài ca ngất ngưởng, Vào phủ chúa Trịnh,….  Để học hiểu và làm tốt những đề văn liên quan tới những tác phẩm này, những em cần tham khảo những bài văn mẫu tìm hiểu bài thơ Thương Vợ, tìm hiểu đoạn trích Vào phủ chúa Trịnh, Soạn bài Bài ca ngất ngưởng, tìm hiểu bài thơ Câu cá mùa thu,…  

2. Bài mẫu tìm hiểu bài thơ Tự tình số 2

Thân phận lẽ mọn của người phụ nữ trong xã hội phong kiến là một đề tài khá phổ biến trong văn học dân gian và văn học viết thời hiện đại. Tình yêu và hanh hao phúc gia đình là một trong những mối quan tâm lớn của văn học từ xưa tới nay. Nó góp phần thế hiện rõ ý thức nhân đạo trong văn học. Chùm thơ Tự tình là một trong những tác phẩm tiêu biểu viết về người phụ nữ trong vàn học Việt Nam – Hồ Xuân Hương.Người phụ nữ đơn chiếc trong đêm khuya vắng lặng nghe tiếng trống cầm canh báo thời khắc đi qua. Canh khuya là thời gian từ nửa đêm cho tới sáng. Nàng cảm thấy tiếng trống canh báo hiệu thời gian khắc khoải ngóng chờ một điều gì. Nhưng càng mong lại càng không thấy. Tiếng trống canh đang dồn dập kia chính là thông báo về thời gian tâm trạng của nàng. Nó thể hiện nỗi mong đợi khắc khoải, thảng thốt thiếu tự tin, đầy lo lắng và vô vọng của người nữ giới.

Hồ Xuân Hương diễn tả tâm trạng bẽ bàng của người vợ đơn chiếc mong đợi chồng mà chồng không tới bằng một chữ trơ – trơ trọi, trơ cái hồng nhan, cái thân phận phụ nữ với nước non, với đời, với tình yêu.

Hai câu tiếp theo, Hồ Xuân Hương diễn tả tâm trạng vô vọng của người vợ chờ chồng.

Câu thơ ẩn chủ từ, chỉ thây hành động và trạng thái diễn ra. Chén rượu hương đưa tức là uống rượu giải sầu cho quên sự đời, nhưng say rồi lại tỉnh, tức là uống rượu vẫn không quên được mối sầu!

Vầng trăng bóng xế trong câu bốn tức là đêm đã sắp tàn, nhưng trăng chưa tròn mà đã xế, thể hiện xúc cảm về hạnh phúc chưa tròn đầy. Vầng trăng bóng xế cũng có thể có hàm ý chỉ tuổi người đã luống mà hạnh phúc chưa đầy.

phan tich bai tho tu tinh cua ho xuan huong 1

Những bài tìm hiểu bài thơ Tự tình 2 của Hồ Xuân Hương hay nhất

nếu như như bốn câu thơ trước hết diễn tả cái tâm trạng chờ đợi mòn mỏi có phần vô vọng, buông xuôi, thì ở hai câu năm và sáu, Hồ Xuân Hương đã bất thần vẽ ra hình ảnh một sự cảm khái. Cái đám rêu kia còn được bóng trăng xế xiên ngang mặt đất soi chiếu tới. Ta có thể tưởng tượng: mấy hòn đá kia còn được ánh trăng đâm toạc chân trời để soi tới. té ra thân phận mình đơn chiếc không bằng được như mấy thứ vô tri vô giác kia! Đây không nhất thiết phải là cảnh thực, mà có thể chỉ là hình ảnh trong tâm tưởng. Mấy chữ xiên ngang, đâm toạc có ý tiếp cái mạch văn trũng bóng xế ở câu trên. Nhưng những sự vật, hình ảnh thiên nhiên ở đây diễn ra trong dáng vẻ khác thường, do việc tác giả sử dụng những từ ngữ chỉ hành động có tính chất mạnh mẽ, dữ dội:

Xiên ngang mặt đất, rêu từng đám,Đâm toạc chân trời, đá mấy hon.

Hai câu thơ này cũng có thể hiểu là đảo ngữ: rêu từng đám xiên ngang mặt đất, còn đá mấy hòn vươn lên đâm toạc chân trời. Và đó không phải là hình ảnh của ngoại cảnh, mà là hình ảnh của tâm trạng, một tâm trạng bị dồn nén, bức bối muốn đập phá, muốn làm loạn, muôn được giải thoát khỏi sự đơn chiếc, ngán ngẩm. Nó thể hiện cá tính manh mẽ, táo tợn của chính Hồ Xuân Hương.

Những dồn nén, bức bôi, đập phá của tâm trạng thi sĩ bất thần bột phát, và cũng bất thần lắng dịu, nhường chỗ cho sự trở lại của nỗi buồn chán và bất lực, chấp nhận và cam chịu. Càu thơ Ngán nỗi xuân đi xuân lại lại chứa đựng biết bao nhiêu là thời gian và sự chán ngán kéo dài. thế cuộc cứ trôi đi, thời gian cứ trôi đi, tình yêu và hạnh phúc thì chỉ thừa hưởng tí chút. Tác giả đã đi, tình yêu mà hạnh phúc thì chỉ thừa hưởng tí chút. Tác giả đã sử dụng từ mảnh tinh để nói cái tình bé như mảnh vỡ. Lại nói san sẻ – Chắc là san sẻ với chồng, san sẻ với vợ cả chăng? Hai câu thơ cuối khép lại bài thơ, như một tổng kết, như một lời than vãn thầm kín của người phụ nữ có số phận lẽ mọn về tình yêu và hạnh phúc lứa đôi không trọn vẹn trong xã hội xưa.

Bài thơ là lời than vãn cho số phận hẩm hiu của người phụ nữ chịu cảnh lẽ mọn, thể hiện thái độ bi quan, chán nản cùa tác giả và thân kiếp thiệt thòi của con người.

Đặc sắc nhất về nghệ thuật của bài thơ là sử dụng những từ ngữ và hình ảnh gây ấn tượng mạnh. Tác giả chủ yếu sử dụng những từ thuần Việt giàu hình ảnh, màu sắc, đường nét với sắc thái đặc tả mạnh, bằng những động từ chỉ tình thái: dồn, trơ, xế, xiên ngang, đâm toạc, đi, lại lại, san. sẻ, … và tính từ chỉ trạng thái: say, tỉnh, khuyết, tròn… để trình bày những cảm nhận về sự đời và số phận.

Hình ảnh trong bài thơ gây ấn tượng vô cùng mạnh bởi nghệ thuật đặc tả. thi sĩ thường đẩy đối tượng trình bày tới độ cùng cực của tình trạng mang tính tạo hình cao. Nói về sự đơn chiếc, trơ trọi tới vô duyên của người phụ nữ thì: Trơ cái hồng nhan với nước non. Mấy chữ xiên ngang, đâm toạc đều là những hành động mạnh mẽ như muốn tung phá, đầy sức sông thể hiện những xúc cảm trẻ trung.

Tác phẩm trình bày một cách nghệ thuật mối tranh chấp giữa khát vọng hạnh phúc lứa đôi trọn vẹn của người phụ nữ trong cảnh lẽ mọn với hiện thực phũ phàng là sống trong đơn chiếc, mòn mỏi mà họ phải chịu đựng, giữa mong ước chính đáng được sống trong hạnh phúc vợ chồng với việc chấp nhận thân phận thiệt thòi do cuộc sống đem lại.

Bài thơ bộc bạch sự thông cảm sâu sắc của tác giả đối với nỗi xấu số của người phụ nữ, phê phán gay gắt chế độ đa thê trong xã hội phong kiến, đồng thời thể hiện rõ sự bất lực và cam chịu của con người trước cuộc sống hiện tại.

Bài thơ diễn tả một tình cảm đáng thương, một số phận đáng thông cảm, một khát vọng đáng trân trọng, một tâm trạng đáng được chia sẻ của người phụ nữ trong xã hội xưa. Những ước mơ hạnh phúc đó là hoàn toàn chính đáng nhưng không thể thực hiện được trong điều kiện xã hội lúc bấy giờ, đó là thảm kịch không thể giải vây. vì vậy giọng điệu của bài thơ vừa ngậm ngùi vừa người nào oán. Yêu cầu phóng thích con người, phóng thích tình cảm chỉ có thể tìm được lời tư vấn dựa trên cơ sở của những điều kiện lịch sử – xã hội mới mà thôi. 

3. Bài mẫu tìm hiểu bài thơ Tự tình của Hồ Xuân Hương số 3

Hồ Xuân Hương là nữ sĩ tài hoa ở nước ta vào cuối thế kỉ XVIII — đầu thế kỉ XIX. Ngoài tập “Lưu Hương kí” bà còn để lại khoảng 50 bài thơ Nôm, phần lớn là thơ đa nghĩa, vừa có nghĩa thanh vừa có nghĩa tục. Một số bài thơ trữ tình đằm thắm, thiết tha, buồn tủi… thể hiện sâu sắc thân phận người phụ nữ trong xã hội cũ, với bao khát khao sống và hạnh phúc tơ duyên. Chùm thơ “Tự tình” phản ánh tâm tư tình cảm của Hồ Xuân Hương, của một người phụ nữ lỡ thời quá lứa, duyên phận hẩm hiu, … Bài thơi này là bài thứ hai trong chùm thơ Tự tình” ba bài.Thi sĩ Xuân Diêu trong bài “Hồ Xuân Hương bà chúa thơ Nôm” đã viết: “Bộ ba bài thơ trữ tình này cùng với bài “Khóc vua Quang Trung” của công chúa Ngọc Hân làmị một khóm riêng biệt, làm tiếng lòng chân thật của người nữ giới tự nói về tình cảm bản thân của đời mình trong văn học cổ điển Việt Nam…” Ông lại nhận xét thêm về đỉệ thơ, giọng thơ: “…trong bộ ba bài thơ tâm tình này, kế bên bài thơ vẩn “ênh hẻ nênh và bài thơ vần “om” oán hận, thì bài thơ vần “on” này mong đợi, chót vót”.

“Đêm khuya văng vẳng trống canh dồn,Trơ cái hồng nhan với nước non.Chén rượu hương đưa say lại tĩnh,Vầng trăng bống xế khuyết chưa tròn.Xiên ngang mặt đất rêu từng đám,Đâm toạc chân trời, đá mấy hòn.Ngán nỗi xuân đi, xuân lại lại,Mảnh tình san sẻ tí con con!”.

Hai trong ba bài thơ, nữ sĩ đều nói về đêm khuya, canh khuya. “Tự tình” bà vi “Tiếng gà vãng vẳng gáy trên bom – Oán hận trông ra khắp mọi chòm”. Ở bài thơ này cũng vậy, bà tỉnh dậy lúc canh khuya, hay thao thức suốt đêm khuya, tâm trạng ngổn gang phiền muộn. Âm thanh “văng vẳng” của tiếng trống từ một chòi canh xa đưa lại như thúc giục thời gian trôi nhanh, tuổi đời người nữ giới trôi nhanh: “Canh khuya văng vẳng trống canh dồn”. “Hồng nhan” là sắc mặt hồng, chỉ người phụ nữ. “Trơ” tức là lì ra, trơ ra, chai đi, mất hết cảm giác. “Nước non”: chỉ cả toàn cầu tự nhiên và xã hội.

phan tich bai tho tu tinh cua ho xuan huong 2

Bài văn tìm hiểu bài Tự tình 2 của Hồ Xuân Hương hay, ấn tượng nhất

Câu thơ: “Trơ cái hồng nhan với nước non” nói lên một tâm trạng: con người đau buồn nhiều nỗi, nay nét mặt thành ra trơ đi trước cảnh vật, trước thế cuộc, tựa như gỗ đá, mất hết cảm giác. Nỗi đau buồn đã tới tột cùng. Từ “cái” gắn liền với chữ “hồng nhan” làm cho giọng thơ trĩu xuống, làm nổi trội cái thân phận, cái duyên phận, cái duyên số đã quá hẩm hiu rồi. Ta có cảm giác tiếng trống dồn canh khuya, thời gian như cơn gió lướt qua thế cuộc, lướt qua số phận và thể xác thi sĩ. Con người đang than thân trách phận ấy đã có một thời son trẻ tự hào: “Thân em vừa trắng lại vừa tròn”, có phẩm hạnh một “tấm lòng son” trọn vẹn, lại tài năng, vậy mà nay đang trải qua những đêm dài đắng cay. từ đó, ta thấy cái xã hội phong kiến buổi ấy chính là tác nhân đã làm xơ xác, khô héo phận hồng nhan.Đằng sau hai câu đề là những tiếng thở dài ngao ngán. Cố vẫy vùng để thoát ra, bươn ra khỏi cái nghịch cảnh nhưng đâu dễ! Tiếp theo là hai câu thực:

“Chén rượu hương đưa say lợi tỉnh,Vầng trăng bóng xế khuyết chưa tròn”.

Nghệ thuật đối rất thần tình: “Chén rượu” với “vầng trăng”, trên thì “hương đưa”, dưới lại có “bóng xế”, đặc biệt ba chữ “say lại tỉnh” vời “khuyết chưa tròn” đăng đối, hô ứng nhau làm nổi trội thảm kịch về thân phận người nữ giới dang dở, đơn chiếc. Muốn mượn chén rượu để khuây khoả lòng mình, nhưng vừa nâng chén rượu lên môi mùi hương phả vào mặt, đưa vào mũi. Tưởng uống rượu cho say để quên đi bao nỗi buồn, nhưng càng uống càng tỉnh. “Say lại tỉnh” để rồi tỉnh lại say, cái vòng luẩn quẩn ấy về duyên phận của nhiều phụ nữ đương thời, trong đó có Hồ Xuân Hương như một oan trái. Buồn tủi cho thân phận, bao đêm dài thao thức đợi chờ, nhưng tuổi đời ngày một “bóng xể”. Bao hy vọng đợi chờ. tới bao giờ vầng trăng mới “tròn”? tới bao giờ hạnh phúc tới trong tám tay, được trọn vẹn, đầy đủ? Sự mong đợi gắn liển với nỗi niềm khát khao. Càng đơn chiếc càng mong đợi, càng mong đợi càng đau buồn, đó là thảm kịch của những người nữ giới quá lứa lỡ thời, tơ duyên ngang trái, trong đó có Hồ Xuân Hương.

Hai câu trong phần luận, tác giả lấy cảnh để ngụ tình. Đây là hai câu thơ tả cảnh “lạ thường” được viết ra giữa đêm khuya trong một tâm trạng chán ngán, buồn tủi:

“Xiên ngang mặt đất rêu từng đám,Đâm toạc chân trời đá mấy hòn”.

Ý thơ cấu trúc tương phản để làm nổi trội cái dữ dội, cái quyết liệt của sự phản kháng. Từng đám rêu yếu mềm vậy mà cũng “xiên ngang mặt đất” được! Chỉ có tản mạn “đá mấy hòn” mà cũng có thể “đâm toạc chân trời” thì thật kì lạ! Hai câu thơ, trước hết cho ta thấy thiên nhiên tiềm tàng một sức sống đang bị nén xuống đã khởi đầu bật lên mạnh mẽ vô cùng. Thiên nhiên trong thơ Hồ Xuân Hương không chỉ mang màu sắc, đường nét, hình khối mà còn có gương mạt, có thái độ, có hành động, cũng “xiên ngang…”, cũng “đâm toạc”… mọi trở ngại, thế lực. Xuân Hương vốn tự tin và yêu đời. Con người ấy đang trải qua nhiều thảm kịch vẫn phấn đấu gượng gạo với đời. Phản ứng mạnh mẽ, dữ dội nhưng thực tế vẫn đau xót. Đêm đã về khuya, giữa cái thiên nhiên dào dạt, bốn bề mịt mùng mênh mông ấy, người nữ giới hẩm hiu càng cảm thấy đơn chiếc hơn bao giờ hết. Chẳng vậy mà trong bài “Tự tình”, nữ sĩ đã buồn tủi viết:

“Mõ thảm không khua mà cũng cốc,Chuông sầu chẳng đánh cớ sao om?”.

Cả nỗi đau trần thế như dồn tụ lại đáy lòng một người nữ giới đơn chiếc. khát khao được sống trong hạnh phúc, được làm vợ, làm mẹ như mọi người nữ giới khác. Nhưng “hồng nhan bạc phận”! Đêm càng về khuya, người nữ giới không thể nào chợp mắt được, trằn trọc, buồn tủi, thân đơn chiếc, thiếu thốn yêu thương, xuân đi rồi xuân trở về, mà tình yêu chỉ được “san sẻ tí con con”, phải cam chịu hoàn cảnh:

“Ngán nỗi xuân đi, xuân lại lại,Mảnh tình san sẻ tí con con”.

Xuân đi qua, xuân trở lại, nhưng với người phụ nữ thì “mỗi năm mỗi tuổi như đuổi xuân đi”… Chữ “ngán” nói lên nỗi đau, nỗi buồn tủi của người nữ giới lỡ thời quá lứa, đang trải qua sự mòn mỏi, đợi chờ. tơ duyên, tình yêu như bị tan vỡ, tan nát thành nhiều “mảnh”, vậy mà chua chát thay chỉ được “san sẻ tí con con”. Câu thơ là tiếng than thân trách phận. Phải chăng đây là lần thứ hai Hồ Xuân Hương chịu cảnh làm lẽ? Tinh đã vỡ ra thành “mảnh” lại còn bị “san sẻ”, đã “tí” lại “con con”. Mỗi chữ như rưng rưng những giọt khóc. Câu thơ này, tâm trạng này được nữ sĩ nói rõ thêm trọng bài “Lấy chồng chung”:

“Kẻ đắp chăn bông, kẻ lạnh lùng,Chém cha cái kiếp lấy chồng chung,Năm thì mười hoạ hay chăng chớ,Môt tháng đôi lẩn có cũng không!”.

Tóm lại, “Tự tình” là lời tự than, tự thương xót, buồn tủi cho duyên số, duyên phận hẩm hiu của mình. Càng thao thức đơn chiếc, càng buồn tủi. Càng buồn tủi, càng khát khao được sống trong hạnh phúc trọn vẹn, đầy đủ. thực tế nặng nề, đắng cay bủa vây, khiến cái hồng nhan phơi ra, “trơ” ra với nước non, với thế cuộc. Người đọc vô cùng thông cảm với nỗi lòng khát khao sống, khát khao hạnh phúc của nữ sĩ và người phụ nữ trong xã hội cũ. trị giá nhân văn là nội dung sâu sắc nhất của chùm thơ lự tình” của Hồ Xuân Hương.

Cách sử dụng từ rất đặc sắc, độc đáo thể hiện phong cách nghệ thuật Hồ Xuân Hương: “trơ cái hồng nhan”, “say lại tỉnh”, “khuyết chưa tròn”, “xiên ngang”, “đâm toạc”, “ngán nỗi”, “lại lại”, “tí con con”, … Chữ sử dụng sắc nhọn, cảnh ngụ tinh, diễn tả mọi khổ đau thảm kịch về duyên số. Qua bài thơ này, ta càng thấy rõ Hồ Xuân Hương đã đưa tiếng nói dân gian, tiếng nói đời thường vào lời ca, bình dị hoá và Việt hoá thể thơ thất ngôn bát cú Đường luật. Bà xứng đáng là “Bà chúa thơ Nôm” của nền thi ca dân tộc. 

4. Bài văn mẫu tìm hiểu bài thơ Tự tình số 4

Nữ thi sĩ Hồ Xuân Hương là một trong những cái tên sáng của làng thơ Việt Nam. Trong số tương đối nhiều tác phẩm mà bà để lại, tả cảnh ngụ tình chính là phong cách sáng tác chủ đạo. Những bài thơ của Hồ Xuân Hương hầu hết đầu nói về vẻ đẹp tiết hạnh, sự hi sinh, thân phận mỏng manh của người phụ nữ trong xã hội phong kiến khắc nghiệt. Trong đó, Tự tình cũng là một trong những tác phẩm tiêu biểu cho phong cách chủ đạo này. Bài thơ không chỉ phản ánh xúc cảm của người phụ nữ nói chung mà còn thể hiện được những cung bậc xúc cảm của chính tác giả.

Hai câu thơ đầu bài thơ vừa tả cảnh, nhưng đồng thời cũng là lột tả hình ảnh một người phụ nữ trống vắng, đơn chiếc giữa đêm khuya tĩnh mịch.“Đêm khuya văng vẳng trống canh dồnTrơ cái hồng nhan với nước non”

Tác giả sử dụng từ láy “văng vẳng” để trình bày một âm thanh vừa rõ ràng, lại vừa mơ hồ, không do phương hướng nhưng lại có thể cảm nhận được ngày một rõ ràng. Bối cảnh thời gian của bài thơ là vào “đêm khuya” – thời khắc con người dễ ràng rơi vào những trạng thái xúc cảm khó lột tả nhất. Giữa “đêm khuya” ấy, có một người phụ nữ vẫn còn thao thức, suy nghĩ về thế cuộc của mình giữa tiếng trống canh văng vẳng xa sắp.

Người phụ nữ trong bài thơ được trình bày là “hồng nhan”, là một người có nhan sắc, nhưng nhan sắc ấy lại “trơ với nước non”. Có thể cảm nhận được thân phận cô độc, lẻ loi và nỗi buồn trống vắng khó tả trong lòng của người “hồng nhan” đó.Để giải nỗi lòng, người phụ nữ ấy đã tìm tới ly rượu nồng:

“Chén rượu hương đưa rồi lại tỉnhVầng trăng xế bóng khuyết chưa tròn”

phan tich bai tho tu tinh cua ho xuan huong 3

tìm hiểu bài thơ Tự tình 2 lớp 11 để thấy được thân phận của người phụ nữ xưa

Mượn rượu giải sầu dưới ánh trăng vốn là hình ảnh thân thuộc trong thi ca, là một hình ảnh đẹp đầy thi vị. Tiếc rằng những người mượn rượu giải sầu lại không thể sử dụng hương rượu nồng để xua đi bầu tâm sự. Người một lòng muốn say để quên đi tất cả, nhưng hương rượu nồng vào mũi nhịn nhường như lại khiến tâm con người ta trở nên tỉnh táo hơn. Nỗi lòng của người phụ nữ lại càng như được lột tả rõ ràng hơn. Vầng trăng khuyết nhịn nhường như càng khiến sự đơn chiếc, tịch liêu trong bài thơ tăng lên bội phần. Hình ảnh đó giống như người phụ nữ tài giỏi, xinh đẹp, song tuổi xuân cứ lặng lẽ đi qua mà hạnh phúc thì không trọn vẹn.

“Xiên ngang mặt đất rêu từng đámĐâm tạc chân trời đá mấy hòn”

Hình ảnh loại rêu được đưa vào bài thơ thể hiện ngụ ý sâu xa của nữ thi sĩ. Điều mà bà muốn thể hiện ở đây chính là so sánh ẩn dụ giữa phụ nữa và loài rêu, mỏng manh bé nhó những sức sống mạnh mẽ, có thể tươi tốt trong bất cứ điều kiện khắc nghiệt nào. Cụm tự “xiên ngang mặt đất” cũng khiến người đọc liên tưởng tới sự phản kháng mạnh mẽ của chủ thể đối với những thứ vững mạnh hơn.

tiếp nối sự phản kháng mạnh mẽ đó là những viên đá nhỏ bé nhưng lại chứa đựng một sức mạnh to lớn, có thể “đâm toạc chân trời”. Giữa trời đất rộng lớn, những viên đá tưởng bé nhỏ mà lại không hề tầm thường chút nào.

Đáng tiếc, dù có mạnh mẽ đối lập, phản kháng thì người phụ nữ vẫn không thể thoát ra khỏi sợi dây số mệnh ràng buộc bản thân. Dù cố phản kháng, nhưng than nỗi không thể nào thoát khỏi kiếp làm vợ lẽ.

“Ngán nỗi xuân đi xuân lại lạiMảnh tình san sẻ tí con con”

Mùa xuân của thiên nhiên đi rồi lại tới, nhưng “xuân” của con người lại không tương tự. tuổi xanh là thứ chỉ tới một lần, đã đi rồi sẽ không thể nào trở lại. bởi vậy, người phụ nữ lại càng buồn hơn, càng đáng thương hơn khi tuổi xuân qua đi trong chờ đợi mòn mỏi, trong cảnh chung chồng, sản sẻ tình cảm.

Từ “ngán” được sử dụng thể hiện sự chán nản, nhưng cũng như tiếng khóc của tác giả cho những người phụ nữ số phận hẩm hiu, phải làm vợ lẽ dưới chế độ cũ, không nổi tiếng nói, không được coi trọng.

Tự tình là tác phẩm tiêu biểu cho phong cách và tư tưởng chủ đạo của nữ thi sĩ Hồ Xuân Hương, thể hiện góc nhìn độc đáo, cá tính của bà về những vấn đề xoay quanh thân phận người phụ nữ trong chế độ cũ.

 

5. tìm hiểu bài thơ Tự tình II của Hồ Xuân Hương số 5

Mở đầu bài thơ, hai cậu đề gợi ra một không gian mênh mông, mờ mịt từ bom thuyền ở nơi dòng sông tới khắp mọi chòm xóm, thôn làng. Người phụ nữ thao thức suốt những canh dài. Tiếng gà gáy “văng vẳng” trên bom thuyền từ xa đưa tới. Đêm dài chuyển canh, mịt mùng vắng lặng mới nghe thấy tiếng gà gáy “văng vẳng” như thế. Nghệ thuật lấy động (tiếng gà gáy) để diễn tả cái tĩnh lặng vắng vẻ của đêm dài nơi làng quê đã góp phần làm nổi trội tâm trạng “oán hận” của người phụ nữ thao thức suốt những canh trường. Nàng ngồi dậy, lắng tai nghe tiếng gà gáy sang canh, rồi “trông ra” màn đêm mịt mùng. Màn đêm như bủa vây người phụ nữ trong nỗi buồn đơn chiếc, oán hận:

“Tiếng gà văng vẳng gáy trên bom,Oán hận trông xa khắp mọi chòm”.

Hai câu 3, 4 trong phần thực, tác giả tạo ra hai hình ảnh “mõ thảm” và “chuông sầu” đốì nhau, hô ứng nhau, cực tả nỗi khổ đau, sầu tủi của riêng mình đang sống trong hoàn cảnh quá lứa lỡ thời, trắc trở trong tơ duyên, vần thơ đầy sợ hãi. Phủ định để khẳng định tiếng “cốc” của “mõ thảm”, tiếng “om” của “chuông sầu”. Nữ sĩ đã và đang trải qua những đêm dài thao thức và đơn chiếc, đau cho nỗi đau của đời mình đơn chiếc như “mõ thảm”, chẳng người nào khua “mà cũng cốc”, tủi cho nỗi tủi của riêng mình lẻ bóng chăn đơn như “chuông sầu” chẳng đánh “cớ sao om”. Nỗi oán hận, đau buồn sầu tủi như thấm vào đáy dạ, tê tái xót xa, như đang toả rộng trong không gian “khắp mọi chòm”, như kéo dài theo thời gian của những đêm dài. “Om” là tiếng tượng thanh, tiếng chuông sầu, cũng là gợi tả nỗi thảm sầu tê tái, đớn đau tới tột cùng. nghi vấn tu từ đã làm cho giọng thơ thảm thiết, xoáy sâu vào trong lòng người như một lời than, như một tiếng thở dài tự thương mình trong nỗi buồn ngao ngán:

“Mõ thảm không khua mà cũng cốc,Chuông sầu chẳng đánh cớ sao om?”

Có biết thời con gái, Hồ Xuân Hương đã có những vần thơ tươi xinh, phơi phới như “Thân em vừa trắng lại vừa tròn” (Bánh trôi nước), “Hai hàng chân ngọc duỗi song song” (Đánh đu),… ta mới thấy hết nỗi thảm sầu về thảm kịch đơn chiếc của nữ sĩ được diễn tả tê tái trong hai câu trong phần thực này.

phan tich bai tho tu tinh cua ho xuan huong 4

Hướng dẫn tìm hiểu bài thơ Tự tình của Hồ Xuân Hương

Lời than tự tình trong đơn chiếc được khơi sâu trong phần luận, để mà “rầu rĩ” thêm, giận hờn thêm cho duyên phận hẩm hiu:“Trước nghe” đối với “sau giận”; “tiếng” hô ứng với “duyên”-, “rầu rĩ” là tâm trạng đối với “mõm mòm” là trạng thái. “Trước nghe nhưng tiếng…”, là những tiếng gì? – Tiếng của mồm thế? Hay tiếng gà văng vẳng gáy, tiếng “chuông sầu”, tiếng “mõ thảm” đáng “cốc”, đang “om” trong lòng mình? Giữa cảnh khuya thao thức, càng nghe càng thêm “rầu rĩ”, buồn tủi. Giữa lúc tàn canh thao thức, càng nghe càng “giận”, càng hờn về tơ duyên bẽ bàng. tơ duyên của mình được ví với trái cây, không còn “má hây hây gió” (Xuân Diệu) nữa mà đã chín “mõm mòm”, tức là quá chín, đã nẫu đi! “Duyên mõm mòm” là duyên phận hẩm hiu, quá lứa lỡ thời! Trong câu thơ như có rất nhiều lệ, nhiều tiếng thở dài, vừa than thân trách phận, vừa buồn tủi về tuyến đường tơ duyên. Tiếng thơ tự tình của Hồ Xuân Hương là lời than tự thương mình, đồng thời thương cho những người nữ giới cùng hoàn cảnh đã luống tuổi mà vẫn đơn chiếc lẻ bóng: “giật thột mình lại thương mình xót xa” (Truyện Kiều)

Phần kết xuất hiện một tứ thơ rất lạ. Như một sự thách đố với số phận, với duyên số. Nữ sĩ vẫn ngang bướng trước thảm kịch đơn chiếc của mình khi “duyên để mõm mòm” rồi:

“Tài tử văn nhân người nào đó tá!Thân này đâu đã chịu già tom!”

Vừa nghi vấn, vừa cảm thán, hai câu kết đầy nghịch lí. Nữ sĩ như vẫn còn tin vào tài năng của mình có thể làm xoay chuyển được duyên phận, vẫn hy vọng tìm được bạn trăm năm trăm năm trong đám tài tử văn nhân. Câu 6 nữ sĩ viết: “Sau giận vì duyên để mõm mòm”, câu 8 bà lại viết: “Thân này đâu đã chịu già tom!”. “Già tom” tức là rất già, già hẳn! Đó là một cách “nói cứng” thể hiện một thái độ “ngang bướng”, một bản lĩnh cứng cỏi trước ngang trái thế cuộc. Đọc chùm thơ “Tự tình” cũng như tìm hiểu thế cuộc của nữ sĩ, về mặt tơ duyên, ta thấy hạnh phúc tình yêu chưa một lần mỉm cười với Xuân Hương. Bài thơ “Cảm cựu kiêm trình cần chánh học sĩ Nguyên Hầu” (Nhớ người cũ, viết gửi cần chánh học sĩ Nguyễn Du – tước hầu) như một bóng quang âm soi tỏ một “mảnh tình riêng” của “bà chúa thơ Nôm”, giúp ta cảm nhận bài thơ “Tự tình” này:

“Dặm khách muôn nghìn nỗi nhớ nhung,Mượn người nào tới đó gởi cho cùng.Chữ tình chốc đã ba năm vẹn,Giấc mộng rồi ra nửa khắc không.Xe ngựa trộm mừng duyên tấp nập,Phấn son cùng tủi phận long đong.Biết còn mảy chút sương siu mấy,Lầu nguyệt năm canh chiếc bóng chong “

Bài thơ “Tự tình” gieo vần “om”, 5 vần thơ, vần nào cũng hóc hiểm, tài tình: “bom-chòm-tìm-mòm-tom”. Những vần thơ hóc hiểm ấy, một mặt thể hiện văn pháp điêu luyện, mặt khác đã tạo nên nhạc điệu, âm điệu như thắt, như nén lại cái “oán”, cái “hận”, cái “ngang bướng” của một tâm trạng; một cá tính rất Xuân Hương. Duyên số và hạnh phúc tình yêu của người phụ nữ là nội dung đầy sợ hãi đối với mỗi chúng ta khi đọc bài thơ “Tự tình” này của Xuân Hương. “Tự tình” là tiếng than thân trách phận cho nỗi buồn đơn chiếc, về thảm kịch tình yêu, là niềm khát khao hạnh phúc của người phụ nữ. Vì lẽ đó, “Tự tình” mang trị giá nhân văn sâu sắc.

——————- Hết ——————

Tự tình là những tâm sự thầm kín của nữ sĩ Hồ Xuân Hương về số phận xấu số, tơ duyên dang dở, oái oăm của mình. Để hiểu chi tiết về bài thơ, kế bên bài tìm hiểu bài thơ Tự tình của Hồ Xuân Hương, những em có thể tham khảo thêm một số bài khác như: Bình giảng bài Tự tình của Hồ Xuân Hương, Hình tượng người phụ nữ Việt Nam trong xã hội cũ qua Tự Tình II và Thương vợ, tìm hiểu hai câu đề và hai câu thực bài Tự Tình 2, Suy nghĩ về ước mơ và hạnh phúc của người phụ nữ Việt Nam qua bài Tự tình 2. Ngoài ra, những em cần tham khảo phần Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc, tác giả với hướng dẫn đầy đủ, chi tiết để dễ dàng học, ôn luyện tri thức môn Ngữ văn lớp 11 của mình.

Bản quyền bài viết thuộc trường THPT thành Phố Sóc Trăng. Mọi hành vi sao chép đều là gian lận!

Nguồn chia sẻ: Trường Cmm.edu.vn (thptsoctrang.edu.vn)

Bạn thấy bài viết tìm hiểu bài thơ Tự tình của Hồ Xuân Hương có khắc phục đươc vấn đề bạn tìm hiểu ko?, nếu ko hãy comment góp ý thêm về tìm hiểu bài thơ Tự tình của Hồ Xuân Hương bên dưới để Trường THPT Nguyễn Quán Nho có thể thay đổi & cải thiện nội dung tốt hơn cho các bạn nhé! Cám ơn bạn đã ghé thăm Website: thptnguyenquannho.edu.vn của Trường THPT Nguyễn Quán Nho

Nhớ để nguồn bài viết này: tìm hiểu bài thơ Tự tình của Hồ Xuân Hương của website thptnguyenquannho.edu.vn

Chuyên mục: Văn học

Xem thêm bài viết hay:  3 bài Phân tích nhân vật Đăm Săn trong Chiến thắng Mtao Mxây hay nhất

Viết một bình luận